Mensagem husi Bento XVI ba Tempo da QUARESMA

MENSAGEM SUA SANTIDADE PAPA BENTO XVI NIAN BA QUARESMA 2008«Kristu halo’an kiak tanba imi.» (cf. 2 Cor 8, 9)Maun-alin, bin-feton doben sira hotu:

1. Tinan tinan, Quaresma fo mai ita biban murak ida atu haklean sentido no valor kona ba ita nia an nudar sarani, no tulun ita atu deskobre fila fali Maromak ninia misericórdia, atu ita hosi fali ita nia parte, bele mos sai misericordioso/laran luak liu tan ba ita nia maun alin sira. Iha tempu Quaresma nian, Igreja iha kuidadu atu hato’o kompromissu ruma nebe kona ba tempu ne’e, atu tulun dunik sarani sira iha dalan atu hafoun moris klamar nian: mak hanesan orassaun, jejum ho esmola. Iha Mensagem ba Quaresma tinan ida ne’e nian, hau hakarak hare kona prátika esmola nian. Jesus dehan momós no lolós, katak riku no soyn rai ne’e nian iha kbiit maka’as atu dada ita ba nia no oin sa’a ita nia decizaun nebe tenki momos atu labele halo nia sai fali maromak, bainhira dehan: “Imi labele servi ba Maromak no ba osan”(Lc.16,13). Esmola tulun ita atu manan tentasaun ida ne’e, nebe la husik ita, hanorin ita atu ba fo liman ba ema seluk nia susar hodi fahe ho ema seluk buat nebe ita iha, nebe ita hetan tanba Maromak nia laran luak. Ba ne’e, mak iha fatin barak mundu nian hala’o kolcta especial ba kiak sira, iha tempu Quaresma nia laran. Hanesan ne’e, hafoun moris klamar nian iha Quaresma hatudu hosi hahalok komuinaun eklezial, hanesan Igreja uluk liu nian halo nanis ona. S. Paulo koalia kona ba ne’e duni, iha nia Carta sira, bainhira koalia kona ba kolecta ba komunidade Jerusalem nian(cf. 2 Cor 8-9; Rm 15, 25-27).

2. Tuir Evangeilu nia hanorin, ita la’os sassan sira ita iha ninia nain, maibe hanesan de’it administrador, katak tau matan no kuidadu de’it: nune’e, ita labele haré ba sasan sira ne’e hanesan ita nian los de’it, maibé hanesan meius hosi nebé Na’i bolu ita atu sai Nia manu-ain ba ita nia maun alin sira nebé iha susar laran. Hanesan Katecismo Igreja Katolika nian hanorin, sassan diak sira rai ne’e nian iha valor social ida, nebé mai hosi ninia destino universal – Maromak halo sassan diak sira ba ema hotu hotu(cf. n. 2403).Buat ne’e, ita haré momos iha Evangeilu, bainhira Jesus bolu atensaun ba sira nebe iha no uza riku-soy rai ne’e nian ba de’it sira nian an. Hateke ba ema lubun boot nebe kuran buat hotu hotu, hamlaha, S. João nia liafuan tuir mai ne’e, sai todan: “Se’e mak iha sasan diak mundu ne’e nian no hare nia maluk ruma susar, maibe nia taka nia fuan ba maluk ne’e, oin sa’a Maromak nia domin hela iha nia?(1 Jo 3, 17). Maibé, apelu atu fahe sasan ba malu ida ne’e, sei lian maka’as ba Nasaun sira nebe ema kristaun mak barak, tanba sira nia responsabilidade bo’ot ba ema sira nebe kiak liu no ema haluhan hela. Hasai sira hosi terus ne’e, nudar obrigasaun justissa nian, molok sai hanesan hahalok karidade nian.

3.Evangeilu hanorin oin sa’a sarani sei fo ninia esmola: tenki hela sumik/subar. O “nia liman karuk labele hatene o nia liman los halo sa” dehan Jesus, “atu ema ida la bele hatene katak o fo esmola” (Mt 6, 3-4). Molok dehan ida ne’e, Nia dehan tiha mos, katat ita lalika foti’an tanba ita nia hahalok diak sira, atu labele lakon prémiu lalehan nian (cf. Mt 6, 1-2). Eskolante ninia preokupasaun mak halo buat hotu hotu ba Maromak ninia glória. Jesus hameno: “... imi nia roman sei nabilan mos hanesan ne'e iha ema sira oin, atu sira hare imi nia hahalok diak, sira bele hahi imi nia Aman iha lalehan.” (Mt 5, 16). Ne’e duni, buat hotu hotu sei hala’o ba Maromak ninia glória, la’os ba ita nia glória. Doben maun-alin no bin-feton, husu atu hanoin inan ida ne’e akompaina ita nia hahalok tulun ema seluk, atu ita labele foti an fali ho hahalok diak sira nee. Bainhira ita hala’o hahalok diak ruma, maibe ita la halo ba Maromak nia glória, halo fali de’it atu manan buat ruma ba ita nia interesse rasik, ita sai ona hosi evangeilu ninia hanoin. Iha sociedade moderna ne’e, nebe imagem iha kbiit maka’as, tenki atensaun maka’as liu tan, tanba tentasaun mos mosu dala barak liu. Esmola tuir evangeilu hanorin la’os filantropia, katak halo diak ba ema tanba ema ne’e, ema: maibe ne’e hahalok caridade nian ida duni, caridade nudar virtude teologal nebe husu atu nakfilak ita nia laran ba Maromak nia domin no ba maun lain sira, tuir Jesus Cristo, nebe, bainhira mate iha Kruz, saran nia an tomak mai ita. Oin sa’a ita sei la agradece ba Maromak, tanba ema barak nebé, hosi sira nia nonok, dok hosi sociedade nia matan hosi meius komunikasaun bara-barak, fo tulun ho laran luak ba maun alin sira nebe iha susar laran? Sei la folin, bainhira fo ita nia sasan diak ba ema seluk, maibe ita nia fuan foti’an ho hahalok ne’e: tanba ne’e mak ema nebe hatene katak Maromak nebe “haré buat nebe subar” no sei selu mos sub-subar, sei la buka agradece ema nian ba ninia hahalok laran luak nian sira.

4. Konvida atu haré ba esmola ho matan ida be klean liu, nebe hakat liu hosi aspectu material nian, Escritura hanorin ita katak iha ksolok liu ba ema nebe fo, do que ida nebe simu (cf. Act 20, 35). Bainhira ita halo buat ruma ho domin, ita hatudu lialós kona ba ita nia an: lós duni, Maromak halo ita, la’os atu moris ba ita nia an rasik, maibe atu moris ba Maromak no maun alin sira (cf. 2 Cor 5, 15). Bainhira ita fahe ita nia sasan, tanba Maromak, ho maluk nebe iha susar laran, ita koko katak moris ninia diak tomak mai hosi domin no buat hotu hatudu’an ba ita hanesan bensaun, nudar hakmatek, laran kmaan no haksolok. Aman Lalehan selu ita nia esmola sira ho ninia ksolok. Liu tan nee: S. Pedro dehan, katak fuan espiritual ida hosi esmola, mak perdaun ba ita nia salan sira. “Caridade – nia hakerek – taka netik salan lubun boot” (1 Pd 4, 8). Hanesan ita rona fila fila iha liturgia quaresma nian, Maromak haraik ba ita, ita ema maksalak, biban atu hetan perdua. Fahe ita nia sasan ho ema kiak sira, prepara ona ita atu simu grassa ne’e. Oras ne’e dadaun, hau hanoin iha ema barak nebe koko sira nian hahalok a’at sira nia todan no, tanba ne’e, sira sente’an hanesan dok hosi Maromak, no ho tauk, sira la hetan kbiit atu buka fali Nia. Esmola, bainhira lori ita ba besik maluk sira, lori mos ba besik Maromak, hodi sai instrumentu ba konverssaun ho rekonciliassaun ho Maromak no ho maun alin sira.

5. Esmola hanorin atu moris ho laran luak tanba domin. São José Bento Cottolengo hameno fila fila: “Imi sei labele sura osarahun nebe imi fo, tanba hau dehan beibeik: bainhira fo esmola, liman karuk labele hatene liman los halo sa’a ida, nune’e mos liman los labele hatene buat sa’a nia rasik halo (Detti e pensieri, Edilibri, n. 201). Kona ba ne’e, hahalok feto faluk nian nebe evangeilu haktuir bele fo naroman diak ba ita, tanba faluk ne’e hasai hosi ninia kiak, nia tau iha tezouro templu nian “buat hotu nebe nia iha ba nia moris” (Mc 12, 44). Ninia osarahun kiikoan no la folin ida ne’e sai tiha sinal boot ida: faluk ida ne’e la fo ba Maromak buat nebe la folin ba nia, buat nebe nia iha, maibe liuliu buat nebe hatudu ninia an rasik; saran nia an rasik tomak.Hahalok ida ne’e, nebe halo ita nia laran dodok, tama iha hakuir loron sira molok atu hakat ba Jesus ninia paixaun no mate, Nia nebe, hanesan S.Paulo dehan, halo’an ba kiak, atu halo ita sai riku hosi nia kiak (cf. 2 Cor 8, 9); Nia entrega nia an tomak tanba ita. Quaresma liu liu hosi prátika esmola nian, lori ita atu tuir Jesus Ninia exemplu. Iha Jesus nia eskola, ita bele aprende halo ita nia moris tomak sai karan ida; halo tuir Nia, ita sei prontu atu fo la’os de’it buat nebe ita iha, maibe atu fo mos ita nia an rasik. Evangeilu tomak ita la habadak ba ukunfuan ida de’it mak caridade? Hala’o esmola tuir lisan Quaresma nian, sai nudar dalan ida, atu haklean ita nia vokasaun sarani nian. Bainhira sarani saran nia an degrassa, nia hatudu katak la’os sassan riku rai ne’e nian mak ukun moris ida ne’e, maibe domin. Ne’e duni, buat nebe fo folin ba esmola, mak domin, nebe fo hanoin atu fo esmola oin sa’a, tuir ida idak ninia kbiit no kondissaun.6. Maun-alin, bin-feton sira, Quaresma konvida ita atu “treina ita nia an” iha moris klamar nian, liu liu hossi pratika esmola, atu ita buras iha caridade no hatene Kristu rasik iha ema kiak sira. Haktuir iha Actos dos Apostolos, katak Apostolo Pedro dehan ba ema ain kudeik nebe husu hela esmola iha odamatan templu nian: “Ha’u la iha osamean ka mutin, maibe ha u fo ba o buat nebe ha’u iha: Hodi Na’i Jesus Kristu Nazaré nian oan nia naran, hamrik no la’o bá”. (Act 3, 6). Ho esmola, ita oferece buat nebe rai ne’e nian, maibe bele sai fali sinal hosi karan boot nebe ita bele fo ba maun alin sira mak haklaken no fo sasin kona ba Jesus. Ita hein atu iha tempo Quaresma ne’e ita ida idak hakaas’an no hamutuk iha comunidade atu sai ida liu tan ho Kristu hodi fo sassin kona ba nia domin. Maria, Inan no Na’i nia Atan laran diak, tulun ema fiar nian sira ba atu hala’o “funu espiritual” Quaresma nian ho kbiit hosi orassaun, jejum no prátika esmola nian, atu bele to’o Festa sira Páskua nian ho espíritu foun duni.
Ho votos hirak ne’e, ha’u fo ba hotu hotu ho laran kmaan, Benssaun Apostólika.Vaticano,loron 30, fulan Outubro, tinan 2007.BENEDICTUS PP. XVI